معناى حق اختصاص : يكى از انواع حقوق ، حق اختصاص است كه عبارت است از نوعى اولويت و تقدّم كه شخص نسبت به اشياى در تحت اختيار و سلطه خود دارد و تا وى از آن چيز صرف‌نظر و اعراض نكرده باشد ديگران حق ندارند در آن دخل و تصرفى بنمايند . عوامل گوناگون حقّ اختصاص 1 . حيازت و جمعآورى ؛ مثل جمع‌آورى هيزمهاى بيابان ؛ 2 . پيشى گرفتن از ديگران به يك مكان مشترك ، مثل مسجد ، مدرسه ، بازار ، كاروان‌سرا ؛ 3 . ملكيت پيشين نسبت به چيزى كه اكنون از ماليت ساقط شده است ، ولى از متعلّق حقّ مالك بودن ساقط نشده است ؛ مثل تلف شدن حيوان يا شراب شدن انگور . آنچه مورد بحث ماست همين قسم است . دلايل حق اختصاص : 1 . حكم عقل ؛ 2 . سيره عقلا و متشرعه ؛ 3 . روايات خاصه . در صورتى كه روايت خاصى نباشد ولى از سوى شارع ، ردع و منعى وارد نشده باشد هم مورد تأييد است . بيان حكم عقل : مثلًا اگر كسى مقدارى هيزم جمعآورى كند و بدون اين‌كه از آن صرف‌نظر نمايد ، ديگرى آنها را ببرد يا بدون رضايت وى آنها را آتش بزند ، عرف و عقلا او را ظالم و متعدى ميشمارند ؛ چرا كه به حريم ديگران تعدى كرده است . ظلم و تعدى عقلًا زشت و شرعاً حرام است . شرط پيدا شدن اين حق اختصاص قصد باطنى است كه بعداً بررسى خواهد شد . بعضى از احكام شرعى اين حق نيز بعد از اصل بحث ذكر خواهد شد . دلايل وجود حق اختصاص در مورد اعيان نجسه 1 . قبل از اين‌كه مملوك ، عين نجس شود ، مالك سه نوع سلطنت داشت و آن شيء سه ويژگى داشت : ماليت ، ملكيت و حقّ اختصاص ، كه هر كدام در عرض ديگرى و مستقل